“Je moet altijd de mens blijven zien in de ander” – Joke (79) over haar tijd in het uniform

“Ik heb altijd gezegd: het is 20% handhaving en 80% sociaal werk. Daar hebben mensen geen idee van,” klinkt het stellig. Als ze spreekt, valt direct op dat ze veel heeft gezien in haar leven. Haar blik is scherpzinnig, maar haar woorden verraden een groot hart voor haar medemens. Toen Joke in 1967 als twintigjarige aan haar carrière bij de politie begon, was de wereld een andere plek. Vrouwen mochten geen vuurwapen dragen en de politieacademie in Apeldoorn was (nog) niet toegankelijk voor vrouwen. Maar ze liet zich niet zomaar aan de kant schuiven. Ze trok haar eigen plan, sprak zich uit voor gelijkwaardigheid en bleef altijd zoeken naar de verbinding tussen mensen.

Joke groeide op in een echt ‘blauw gezin’ in Dordrecht. Haar vader werkte daar bij de politie, waardoor dit vak voor haar altijd de normaalste zaak van de wereld was. Ze droomde ervan om rechten te studeren en kinderrechter te worden, maar dat was financieel niet mogelijk. Bovendien was het in die tijd nog niet gewoon dat vrouwen gingen of konden studeren. “Dat was in die tijd nog zo,” herinnert Joke zich nuchter. Op advies van haar trotse vader besloot ze bij de politie te gaan.

Voor vrouwen zag die start er destijds net iets anders uit. In Leiden begonnen in die tijd alle vrouwen in hun politiecarrière steevast bij de afdeling verkeer. Zo ook Joke. Als verkeersregelaar deed ze haar werk onder andere vanuit een soort ‘duiventil’ hoog boven de weg, waar het verkeer toen nog gewoon met de hand in goede banen werd geleid. Ook werden verkeersongevallen afgehandeld.

Gewapend met argumenten (en uiteindelijk een pistool)

Binnen het korps verbaasde ze zich over sommige onlogische en betuttelende regels uit die tijd. De bepaling dat vrouwen de dienst moesten verlaten zodra ze gingen trouwen, stuitte haar bijvoorbeeld erg tegen de borst. “Ik heb het nooit begrepen en ik ben er ook altijd tegen ingegaan. Tot op de dag van vandaag snap ik het niet. Ik ben ik, en wat maakt het nou uit of ik een man of een vrouw ben? Het gaat uiteindelijk om je capaciteiten en om niks anders.”

Een ander voorbeeld van de tijdgeest was het wapenbeleid. Mannelijke agenten droegen standaard een vuurwapen, vrouwen moesten het doen met een wapenstok om hen te ‘beschermen’. Een vreemde gewaarwording, vond Joke: “Vrouwen waren juist het beste in het schieten op de schietbaan in Katwijk. Zelf heb ik ook een aantal keer meegedaan aan de Gewestelijke kampioenschappen karabijnschieten.”

Toen de maatschappij verhardde, gaven Joke en haar vrouwelijke collega’s bij de toenmalige korpsleiding aan dat de situatie scheef was. Tot hun grote verbazing kregen ze als antwoord terug dat de leiding niet eens wist dat ze geen bewapening bij zich droegen. Niet veel later kregen de vrouwen toestemming om ook een wapen te dragen. Dat dit nodig was, bleek wel tijdens de gijzeling op de Indonesische ambassade. Evenals de mannelijke collega’s, beveiligden ook de vrouwelijke collega’s toen bewapend de route van de gijzelaars naar Schiphol.

“Soms kon ik alleen maar iemands hand vasthouden”

Het was niet de harde actie die Joke definieerde, maar haar vermogen om naar anderen te kijken. Dit kwam vooral goed van pas tijdens haar werk bij de Vreemdelingendienst waar ze veel verschillende verantwoordelijkheden had. Ze moest zich buigen over complexe en ingrijpende dossiers. Daarbij hield ze altijd de overtuigingen van haar geloof in haar achterhoofd: “Ik ben christelijk opgevoed en die waarden neem ik mee in mijn werk. Je moet altijd de mens in de ander blijven zien. Dat moet je als politieman of -vrouw echt bewaken.”

De tekst op het politiebureau in Leiden sloot hier goed op aan: ‘Alle mensen worden vrij en gelijk in waardigheid en rechten geboren’. “Ik zag veel wanhoop, maar ook intens geluk. Wanneer ik bijvoorbeeld families die gevlucht waren, kon vertellen dat ze in Nederland mochten blijven, haalde ik daar veel voldoening uit.”

Oog voor de collega in nood

Haar opmerkzaamheid beperkte zich niet tot de burgers; Joke zag ook de pijn van haar eigen collega’s. Door de confrontatie met meerdere doden, steekpartijen en zware verkeersongevallen zag ze hoe agenten mentaal vastliepen. Joke pleitte daarom voor betere opvang en drong aan op de inzet van pastoraal werkers. Daarmee was ze haar tijd ver vooruit. Pas veel later werd PTSS officieel erkend als beroepsziekte bij de politie, een belangrijke ontwikkeling waar organisaties als Slachtofferhulp en de politievakbonden sterk aan hebben bijgedragen.

Zelf droeg Joke de littekens van het werk ook mee. Een fataal ongeluk met een gezin dat wegens verkeerd schoeisel de macht over het stuur verloor, staat op haar netvlies gebrand. “Ik zie het nog voor me… Een auto om een boom heen en alleen de houten slippers. Meer niet.” Het is een traumatische herinnering die maakt dat ze nog altijd boos wordt als ze mensen met slippers achter het stuur ziet stappen. “Je kunt beter met blote voeten rijden dan met slippers. Tot op de dag van vandaag heb ik dat.”

Altijd de mens blijven zien in de ander

Hoewel Joke decennialang oog had voor iedereen om haar heen, keek ze lange tijd nauwelijks naar wat ze zelf nodig had. Eind jaren negentig werd ze ernstig ziek, waardoor ze noodgedwongen de politiedienst moest verlaten. Toch weerhield die zware tegenslag haar er niet van om zich in te blijven zetten voor haar medemens. Ze bleef altijd zoeken naar manieren om verbinding te maken met en tussen mensen, onder meer door het vele vrijwilligerswerk dat ze voor de kerk deed.

Sinds kort lukt het haar om het roer wat om te gooien en ook echt weer dingen voor zichzelf te doen. Zo geniet ze er tegenwoordig om als muziekliefhebber samen met een vriendin concerten in het Concertgebouw te bezoeken. Nu ze 79 is, gunt ze eindelijk ook zichzelf die aandacht en ruimte. Maar haar levensmotto, misschien wel de belangrijkste les voor elke agent die vandaag de dag de straat op gaat, is al die tijd onveranderd gebleven: “Je moet altijd de mens blijven zien in de ander.”

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

The post “Je moet altijd de mens blijven zien in de ander” – Joke (79) over haar tijd in het uniform first appeared on Politievakbond ACP – CNV.

Source: Politie